ja_mageia5

  • Verklein lettergrootte
  • Normale lettergrootte
  • Vergroot lettergrootte
Home Over Ameland Historie
De historie van Ameland Afdrukken
Bossen, duinen, zee en strand, rust, ruimte en vrijheid: dit zijn de kenmerken waaraan Ameland de naam "Waddendiamant" ontleent. Alles wat de natuur ons te bieden heeft. Het eiland is van vorm lang en smal van ongeveer 25 bij 4 kilometer. 
Ameland heeft een rijke geschiedenis en een belangrijke folklore, die nog altijd levendig wordt gehouden.
Temidden van die natuur liggen 4 dorpen: Hollum, Ballum, Nes en Buren. Niet alleen de prachtige natuur heeft de toerist veel te bieden, maar ook de dorpen zijn zeer de moeite waard. Daarin vindt men nog veel tastbare herinneringen aan een unieke en rijke historie. Hollum, Ballum en Nes kennen een beschermd dorpsgezicht. Samen met Buren zijn daar 220 beschermde monumenten  of beeldbepalende panden te vinden. Een van de oudste panden, een zogenaamde commandeurswoning, stamt uit 1625 en staat in Nes. Op de begraafplaatsen zijn het de bijzondere grafzerken, die ons herinneren aan de commandeurs, de grote kapiteins uit de walvisvaart. Ameland was oorspronkelijk veel groter en telde eens zelfs 7 dorpen, maar de elementen hebben ook hier huisgehouden en in de rampnacht van februari 1953 zijn hele duinenreeksen in zee verdwenen. Voortdurend breekt de zee af, zo zelfs dat in 1935 het badhotel moest worden afgebroken. 

Vroegste geschiedenis
Van vóór 1400 is niet zoveel bekend over de positie van Ameland of Ambla. In 1396 was het Hertog Albrecht van Beieren, Graaf van Holland, die de bewoners aan zich onderwierp. In 1398 gaf hij het eiland in erfleen aan Aernt, Heer van Egmond en IJsselstein. Circa 1400 kwam er verandering toen de Graaf van Holland (Philips van Bourgondië) een "dading" aanging met Ritske Jelmera. De man verplichtte zich tot betaling van huurgeld door de Amelanders, als tegenprestatie voor de bescherming van de zijde der graven van Holland. Ritske Jelmera, was de eerste heer van Ameland. De tot de Friese adel behorende man woonde op Jelmera-State in Ballum. Ritske Jelmera stierf in 1450. Zijn kleinzoon Romke erfde het slot, maar deze sneuvelde in de twisten met de Schieringers en Vetkopers. Jelmera State kwam toen aan de derde kleinzoon Haye. Deze trouwde met de weduwe van Sokke Cammingha.  In 1646 stierf Haye en hij vermaakte "Jelmera State aan zijn zoon Pieter Cammingha. Keizer Maximiliaan erkende Pieter van Cammingha als rechtmatige bezitter van het eiland. Ruim 250 jaar hebben ze, van geslacht op geslacht, Ameland in bezit gehad. Maar toch was dit bezit niet geheel ongestoord, o.a. hebben de nakomelingen van de Heer van Egmond  jarenlang processen met de Cammingha's gevoerd en ook met verschillende anderen o.a. was er een grote strijd met zijn zwager Zuhm en dit kwam zover dat de Keizer getracht heeft met wapengeweld dit geschil te beslechten. De Cammingha's hebben geregeerd van 1424-1680. Het slot Jelmera-State is in 1829 gesloopt. De erfgenaam Vrouwe Rixt van Donia, echtgenote van Watze Camminga verkocht Ameland in 1704 aan Amalia, vorstin van Anhalt Dessau, weduwe van Enst Casimir, stadhouder van Friesland, voor 170.000 gulden, zij schonk het aan haar zoon Willem Friso, erfstadhouder van Friesland. In 1795 werd het door de Fransen ingelijfd bij Nederland. In 1802 kwam Ameland aan de staat, door een regeling getroffen met het Huis van Oranje en daarom draagt onze koningin nog steeds de titel "Erfvrouwe van Ameland" en van 1800-1850 graasden de hengsten van de koninklijke stoeterijen op Ameland. Aan de familie Cammingha herinnert nog een enkel bewaard gebleven grafsteen in het lijkenhuisje te Ballum, een prachtige Renaissance steen, een werk van Vincent Lucas. 

amel_h_camminghastate Camminghastate

Klooster
Volgens overleveringen is er op Hollum een klooster geweest, opgericht door de H. Benedictus orde. Het klooster is in 1109 is het overgeplaatst naar Foswerd bij Ferwerd op het vasteland.

Commandeurshuizen
In de zeventiende en achttiende eeuw kende Ameland, door de walvisvaart, een periode van ongekende welvaart. Vooral veel Amelanders deden in die tijd mee aan de walvisvangst. Een stoer handwerk, waar men alleen mannetjesputters voor kon gebruiken. Gezien de nog vele aanwezige stille getuigen uit die tijd, moet het eiland kennelijk een goed klimaat gehad hebben om ze voort te brengen. Tal van oude huizen in Hollum, Ballum en Nes herinneren nog aan die rijke tijd van de walvisvaartkapiteins (commandeurs). De huizen zijn te herkennen aan een dubbele rij uitstekende richelsteentjes in de voorgevel, terwijl ijzeren ankers het jaartal aangeven waarin het huis gebouwd is. De meeste commandeurshuizen zijn gebouwd in de jaren tussen 1650 en 1800. De walvisvaarders uit die tijd gingen de enorme walvissen te lijf met handharpoenen, die ze, vanuit een klein roeibootje, in de grote vislijven gooiden. Door steeds meer harpoenen belaagd, moest uiteindelijk de walvis het door uitputting opgeven. Een van de bekendste Amelander commandeurs uit die tijd was "Hidde Dirk Kat". Voor het verzorgingscentrum "De Stelp", in Hollum staat het standbeeld van deze legendarische Amelander commandeur.

amel_commandeurswoning commandeurswoning

Eens is Ameland verbonden geweest met de vaste wal, nl. in 1871, maar deze dam was geen succes en in 1882 is ze geheel weggeslagen. In de winter was Ameland er het slechtst aan toe, vooral bijvorst, was er wekenlang geen enkele verbinding met de vaste wal, alleen het vliegtuig kon dan hulp bieden. Bij geweldige ijsgang probeerde men het wel eens te voet over het ijs, maar dit was wel een zeer gevaarlijke onderneming. Vier Dokkumers waagden 6 februari 1954 de overloop van Holwerd naar Ameland en het gelukte zowel de heen- als de terugtocht te maken, maar niettemin blijft het levensgevaarlijk. In de winter van 1838 was er dagenlang een druk verkeer tussen Holwerd en Ameland over het ijs. Soms trokken 20 tot 30 met paarden bespannen sleden over de toegevroren zee, ook zag men er sjezen en zelfs vervoerden boeren met hun hooiwagens enkele passagiers, maar dit zijn uitzonderingen. Ook in januari 1963 bij de strenge vorst was het eiland totaal geïsoleerd en werd een luchtbrug ingesteld met de vliegbasis Leeuwarden.

   |terug|

 

 

Winkelwagen

Uw winkelwagen is leeg.