ja_mageia6

  • Verklein lettergrootte
  • Normale lettergrootte
  • Vergroot lettergrootte
Home Over Schiermonnikoog Historie
De historie van Schiermonnikoog Afdrukken

Schiermonnikoog is het kleinste bewoonde waddeneiland: en een heel ander eiland dan de andere Waddeneilanden. Niet ten onrechte wordt het genoemd "het eiland in de branding", of zoals de eilanders het noemen "us Lytje Pole". Lytje Pole staat voor klein polletje ofwel een klein stukje grond. Schiermonnikoog is een klein stukje grond in de zee want niet alleen de golven beuken het eiland, maar in de loop der tijden zijn er ook steeds gegadigden geweest om het eiland te kopen. Schiermonnikoog is slechts 16 km lang en 4 km breed. Met zijn ongeveer 1000 inwoners is het dus een kleine saamhorige gemeenschap. Een klein percentage van de bevolking beoefent de veehouderij, een ander gedeelte gaat ter visvangst. De eerste kapitein van de naar het buitenland verkochte walvisvaarder Willem Barendsz was een Schiermonnikoger. En deze schonk aan zijn eiland een poort van walviskaken nl. een onderkaak van 6 1/2 meter, geplaatst tegenover het centrum van het dorp. 
schier_h_walviskaak

Wapen en vlag

Dorp
Het eiland Schiermonnikoog heeft slechts één dorp, ook genaamd Schiermonnikoog. Dit dorp is in 1760 gebouwd. De gemeente Schiermonnikoog behoort tot de provincie Friesland. Opvallend is de bouw van het dorp, de zogenaamde strekenbouw met veel prachtige gerestaureerde eilander huizen. Verspreid tussen deze huizen treft u de winkels aan. De straten (hier streken genoemd) werden van Oost naar West gebouwd, om zo min mogelijk last van de wind te hebben. De eerste bebouwing bestond uit twee rechte, evenwijdig aan elkaar lopende streken, de huidige Voor- en Middenstreek Na 1760 is aan de noordzijde een derde streek, de Langestreek toegevoegd. De ruimte tussen Lange- en Middenstreek werd vroeger gedeeltelijk als bleek gebruikt en verder als moestuin. Een van de eerste huisjes van het nieuwe dorp was Marten. Enkele huizen hebben nog een zg. 'lytje hus' of klein huis. Dit springt voor het 'hoofdgebouw' uit.

Eiland der Schiere monniken
De vroegste geschiedenis van het eiland der Schiere (grijze) monniken. Als er één eiland is dat dikwijls verkocht en verkwanseld is, dan is het wel Schiermonnikoog. In een charter van 24 oktober 1440 vinden wij vermeld dat Philips de Goede het eiland in bescherming nam en in een charter van 6 november 1465, van de Bisschop van Utrecht, David van Bourgondië, staat dat Schiermonnikoog van ouds aan de abt van het klooster Claerkamp, onder Rinsumageest, heeft toebehoort, dat in 1166 gesticht is. Deze monniken hadden daar een hoeve met een kapel en een begraafplaats. Het was de orde der Bernardijnen of Cisterciënzers, ze droegen een schier of grijs gewaad. Het wapen van Schiermonnikoog vertoont nog de beeltenis van een monnik in grijze pij, barrevoets staande op een groene grond, in de rechterhand een rozenkrans met gouden kruis, de linkerhand opgeheven, het oude wapen, een grijze monnik met zijn linkervoet een spade in de grond stekende. Op de watertoren staat nu een Schiere monnik in koper. 
schier_h_grijze_monnik

In 1580 komt het eiland aan de Staten van Friesland. In 1638 verkochten de Staten het eiland aan Gabinius Botma en Hendrik van Marssum. In 1639 werd het verkocht aan P. B. Hauckema en in 1640 aan de Heer Stackhouwer, Heer van Rijsbergen, Iselietes, St. Anna, enz. voor 20.000 goudguldens. Hij liet het slot Rijsbergen bouwen, nu jeugdherberg. In 1858 kwam het in eigendom van Mr. John Erich Banck, in 1892 aan Graaf Hartwig Arthur Berthold van Berndorff Wehningen en sedert oktober 1944 is het eigendom van de Staat der Nederlanden. En tussen deze verkopingen in is nog heel wat strijd gevoerd! Schiermonnikoog is wel een belangrijk koopobject geweest. Het maakte vooral onder de monniken een grote bloeitijd mede. Ook is er nog een strijd geweest tussen de Groningers en de Friezen. De natuur liet het eiland ook niet onberoerd, vooral in het zuidwesten. Hele stukken verdwenen in zee, zelfs dorpen werden verslonden, het is een "wandelend" eiland, wat er aan de ene kant afbrokkelt, komt er aan de andere kant weer bij.

schier_h_kaart1811

De verplaatsing van het wantij
Ten zuiden van het eiland ligt het wantij. Tijdens en na de afsluiting van de Lauwerszee in 1969 zijn het wantij en de geulen verschoven. Het wantij is zo'n 1,5 kilometer oostwaarts opgeschoven. Het wantij is aan de Groninger kust trouwens iets meer naar het oosten verplaatst dan aan de kant van het eiland. Het eiland brokkelt al van oudsher af aan de westkant en groeit aan de oostkant. Uit bestudering van oude kaarten blijkt dat tussen 1350 en 1560 er 15 meter per jaar aan de westkant verdween. Tussen 1560 en 1920 verdween er 7 meter per jaar. Door deze verplaatsing veranderden ook het wantij en de geulen rond het eiland door de eeuwen heen. In 1925 is het oude badhotel door de zee verzwolgen, in 8 jaar tijd week de duinvoet vóór de vuurtoren ongeveer 300 meter achteruit en het vonnis van het hotel was voltrokken. De strandboulevard, een villa en twee huisjes werden mede weggespoeld.

Westerburen
De rivier de Lauwers stroomde vroeger van de Lauwerszee, langs de oostkant, van het eiland, naar de Noordzee. Uit grondboringen is gebleken dat de rivier de Lauwers omstreeks 1300 in de Noordzee stroomde op de plaats waar nu het dorp ligt. Het westpunt moet dan, tussen 1300 en nu, zes kilometer naar het oosten opgeschoven zijn. Het eiland was toen ook kleiner dan nu; er was geen grote 'staart' naar het oosten. Door de verplaatsing van het eiland ging de Lauwers steeds meer om de westkant van het eiland stromen. Door de komst van de geul nam de afslag van de duinen in het westen toe. Die afslag werd zo erg dat het gehele dorp Westerburen in de 18e eeuw in zee is verdween. Het huidige dorp Schiermonnikoog heet officieel Oosterburen.

In strenge winters, bv. 1928-1929, 1962-1963 was er soms een intens verkeer over het ijs, tussen Schiermonnikoog en de vaste wal, te voet, per rijwiel en met paard en slee. Ook 's zomers waagt men wel eens de overtocht over het wad bij laag water, maar dat is geen gemakkelijke tocht, men moet rekening houden met de geulen enz.
In oude tijden ging het soms zo: per boot, dan per vlet en dan met de wagen. Al met al blijven het gevaarlijke tochten. De legende vertelt dat Schiermonnikoog eens zo ver naar het westen lag, dat men over een plank naar Ameland kon lopen, maar 't zal inderdaad wel een legende zijn geweest.

[ terug ] 

 

Winkelwagen

Uw winkelwagen is leeg.