ja_mageia5

  • Verklein lettergrootte
  • Normale lettergrootte
  • Vergroot lettergrootte
Home Over Ameland Cultuur
De cultuur van Ameland Afdrukken
haakTradities en folklore haakSagen
haakBezienswaardigheden/wetenswaardigheden haakMusea

Tradities en folklore

Paasfeest
Het Paasfeest wordt op Ameland wel op een zeer bijzondere wijze gevierd. Het stoken van Paasvuren is niet meer algemeen, maar wel het "eismiken" of "eirollen". Kinderen gaan met netjes om de hals vol gekleurde, hard gekookte eieren naar het "Paaskedun" (Paasduin) op Nes, het Ballumerstrand en het "Eislaandersdun" op Hollum. Ze laten de eieren van het duin rollen en het is dan het spel om te zien welk ei het verst is gekomen. Breekt een ei dan wordt het direct opgegeten. De eigenaar van het ei dat door een ander geraakt wordt en gekneusd, heeft verloren. Ook worden de verschillende kleuren geruild.

Het Pinksterfeest
Op Ameland kenmerkte zich dit feest vroeger door het versieren met kransen, kronen en slingers, symboliserende de komst van de zomer. Vroeger was er ook nog een rit over het eiland. "Sint Jan in de zomer" men reed dan naar het Oerd, eigenlijk een afschaduwing van het "Op'e rid" gaan van Terschelling. Op Sint Maarten, 11 november, worden lampions en uitgeholde rapen met lichtjes erin rondgedragen en men zingt de bekende liedjes. Alleen op Nes en Buren wordt dit nog gedaan.

Sinterklaas of Sundeklaas
Het allergrootste feest op Ameland is wel het St. Nicolaasfeest. Op geen van de eilanden wordt dit zo uitbundig gevierd als op Ameland. Eiland der demonen' noemt J. W. T. Werumeus Buning het en hij voegt er aan toe: "Dit is wonderbaarlijker wijze het feest en wellicht het laatste in ons land van een gemeenschap". En werkelijk het is een geheimzinnig demonisch feest. Eigenlijk zijn er twee Sinterklaasfeesten. Het kleine Sinterklaas op 4 december en het groot St. Nicolaas op 5 december. 4 december is voor jongens van 12 tot 17 jaar en 5 december voor mannen top de 18 jaar. Het is uitsluitend een feest voor mannen en ook zij alleen mogen in vermomming lopen. Dagen tevoren worden de voorbereidingen getroffen en overal hoort men reeds het geloei van de buffelhorens, waarop wordt geblazen, vreemde, geheimzinnige, huiveringwekkende klanken, die de nadering van het feest aankondigen. Lang tevoren worden de Sundeklaaspakken door de mannen gemaakt in alle stilte en zorgvuldig verborgen, want niemand mag weten hoe men verkleed is. Op 4 december, als het begint te schemeren, zijn de jongens gekleed in witte gewaden, gewapend met buffelhorens en stokken. Jongens beneden de 12 jaar en meisjes worden dan door de "baanvegers" van de straat geveegd. Een hels lawaai dat tot ongeveer 11 uur 's avonds duurt. Maar de 5e, om ongeveer 17.00 uur, komen de echte Sundeklazen. Ze sparen de stok niet en alles wordt van de straat geveegd. Om 7 uur komen ze weer en dan trekken ze de cafés binnen en de ouderen zitten al te wachten op de "omes" en met hen worden tal van herinneringen opgehaald. Ook in de huizen komen ze en de jongeren moeten dansen. Voor de Amelanders is Sinterklaas of Sundeklaas wel de grootste sensatie van het gehele jaar en willen dit feest onder de eilanders houden. Toeristen worden dan verzocht niet in bepaalde gebieden te komen!

omhoog

Sagen

De winteravonden waren vooral in oude tijd de tijden van huiselijke gezelligheid, er werden sprookjes en sagen verteld en er werd veel gezongen. Eén rijmpje is nog wel bekend op het eiland:
Hollum het de hoogste toren
Ballum het sien naam verloren
Nes is de hoofdstad
Buren is 'n moddergat
En op de Kooi zeggen ze dat!

Ook het Amelander wapen wijst nog op een oude legende.
De Amelander Schalken
Die stalen drie balken
's Avonds in de maneschijn
Daarom zal dit het wapen zijn

Dit slaat op het feit dat de Amelanders veel hadden te lijden van roverij uit Friesland en ze haalden, bij lichte maan, 3 balken uit Terschelling en maakten daarvan een galg om de rovers aan op te hangen. Het wapen van Ameland is dan ook een schild in de lengte doorsneden, de rechterhelft van goud met 3 zware dwarsbalken, de linkerhelft van lazuur met een wassende maan van zilver. Het schild bedekt met een gouden kroon.

Rixt van het Oerd
De meest bekende sage van Ameland is wel die van Rixt van het Oerd en natuurlijk was het ook weer een verhaal van jutters. Heel oude Amelanders kunnen het nog vertellen. In een hut op het eiland leefde een oude vrouw Rixtje van 't Oerd met haar zoon Sjoerd. Ze leefden van wat de zee opleverde nl. wat aanspoelde van de verongelukte schepen, daarbij de strandvonderwetten met voeten tredende. Sjoerd verveelde dit leven, hij wilde naar zee. Tegen de zin van zijn moeder vertrok hij en zwierf over de wijde wateren. Rixt oefende nog steeds haar kwade praktijken uit en ze ging zelfs zover in haar zucht naar buit dat zij tot de misdaad overging. Op het hoogste duin plantte ze een stok met daaraan een lantaarn om zodoende, door dit misleidende baken, de in nood verkerende schepen op de kust te laten stranden. Haar toeleg gelukte menigmaal en eens liep een Deense kustvaarder op deze manier op het strand te pletter. De volgende morgen spoelden lijken en goederen aan. Rixt juichte en ze sleepte de buit binnen en verstopte alles om het later te gebruiken of te verkopen. Ook de lijken van de schipbreukelingen beroofde ze. Maar. ...plotseling ontdekte ze dat één van de schipbreukelingen, wiens lijk ze onderzocht, haar zoon Sjoerd was. Ze viel neer op het lichaam en enige jutters vonden haar daar. Dan opeens sprong ze op, stortte zich in het water dat haar meezoog en men hoorde haar kreet "Sjoerd, mijn zoon, erbarmeming!" De zeelieden vertellen dat men bij hoge zee haar gedaante nog langs het strand ziet zwerven en ze horen nog altijd de kreet: "Sjoerd, mijn jongen, erbarming!". De herinnering aan" Wylde Rixt" leeft nog bij het oude volk van Ameland, zelfs is er een toneelstuk van gemaakt en door amateur gezelschappen opgevoerd en de Vlaamse dichter Wies Moens schreef er eens een ballade over.

amel_rixt_van_oerd "Ritskernoai",
In het centrum van Buren staat het beeld van een oud vrouwtje "Ritskernoai", dat herinnert aan Rixt van het Oerd, de bekendste sage van Ameland.

 

omhoog

Bezienswaardigheden wetenswaardigheden

De vuurtoren
Even buiten het dorp Hollum staat de vuurtoren van Ameland. De 59 meter hoge toren is in 1880 gebouwd op een fundament van granietblokken en bestaat geheel uit een aantal in elkaar geschroefde gietijzeren segmenten. Om top te komen moet men 14 trappen beklimmen met 236 treden. Eenmaal top geniet men van een prachtig uitzicht over een groot gedeelte van de westpunt van Ameland, de Waddenzee, de Boschplaat op Terschelling en de Noordzee. De vuurtoren van Ameland behoort, met zijn 2000 watt sterke lamp, tot één van de lichtsterkste torens van West-Europa. 's Nachts is het felle licht, dat met een bepaald ritme in dertig seconden rond gaat, tot op een afstand van dertig zeemijlen zichtbaar. Overdag kunnen de zeevarenden hun plaats bepalen aan het dagmerk van de toren (5 witte en 4 rode banden) en 's nachts aan het lichtritme. Tot 1980 werd de toren geheel bemand.
amel_c_vuurtoren

amel_c_grafsteen
Grafsteen walvisvaarder

Walvisvaart
De visserij op Ameland wordt praktisch niet meer uitgeoefend. Vroeger gingen vele mannen ter grote vaart, ook ter walvisvaart. Op Ameland doet nog een walvisschouderblad dienst als stoep. Op Nes vindt men op het kerkhof nog commandeursgraven met eigenaardige inscripties en ook op Hollum zijn ze te vinden. Daar ligt o.a. een grafsteen van 1791 van schipper Eltien Scorts Tal van oude huizen in Hollum, Ballum en Nes herinneren nog aan die rijke tijd van de walvisvaartkapiteins (commandeurs). De huizen zijn te herkennen aan een dubbele rij uitstekende richelsteentjes in de voorgevel, terwijl ijzeren ankers het jaartal aangeven waarin het huis gebouwd is.

Kerken
De prachtige oude kerk met zadeldektoren te Hollum was vroeger een baken voor de zeevaarderenden. De kerk werd in 1678 opgetrokken uit een bouwval van de in 1569 verwoeste kerk. Ook de Ballumertoren is voorzien van een zadeldekdak, in deze kerk is tevens een rijk versierde preekstoel. Een aardige indruk maakt de hoofdplaats Nes met zijn gele huisjes en de bakstenen toren, uit 1664, zonder kerk.

Boerderijen
De boerderijen zijn van een typische vorm, de deel en de koestal zijn dwars op de lengterichting van de schuur geplaatst.

De reddingboot
De tijd dat de stoomfluit van de zuivelfabriek met korte harde stoten over het dorp Hollum galmde, ten teken dat een schip in nood verkeerde en de reddingboot uit moest varen, is allang vervlogen tijd. In die tijd spoedden voerlieden en paarden zich naar het boothuis en binnen 20 minuten lag de reddingboot, welke in zee getrokken werd door paarden, in zee. Aan de Oranjeweg 18 te Hollum was tot september 1988 het reddingsstation van de K.N.Z.H.R.M. gevestigd. Vandaar werd de strandreddingboot met tien paarden naar zee getrokken. De boot was bedoeld voor reddingen vanaf het strand tot aan een paar mijl uit de kust. De paardenreddingboot is sinds 18 september 1988 officieel uit dienst gesteld.

paardengraf



Bij het Tjettepad is een gedenkteken opgericht voor de 8 paarden, die op 14 augustus 1979 bij de tewaterlating van de reddingboot, toen er een melding was, zijn omgekomen. Sinds 1988 is ook op Ameland een nieuwe moderne boot gestationeerd in de Ballumer Bocht.

Demonstratie Paardenreddingboot
Bezoekers van Ameland kunnen nog steeds het unieke lanceren van de paardenreddingboot meemaken klik hier voor de data van de demonstraties

omhoog

Musea

Het Reddingmuseum "Abraham Fock"
De uitdienststelling van de paardenreddingsboot kon voor Ameland niet het einde zijn van een traditie van 160 jaar! Op het moment dat bekend werd dat de paardenreddingboot zou verdwijnen heeft de gemeente het boothuis en de boot gekocht . Op 30 maart 1991 opende het museum haar deur voor het publiek. De "Nicolaas Marius" staat als pronkstuk in de loods aan de Oranjeweg te Hollum. In de verschillende ruimtes van het museum is een overzicht te zien van de geschiedenis van het Amelander reddingswezen.

abraham_fock

 

De Amelander vuurtoren
Een imposante verschijning op het eiland, de in 1880 van gietijzer gebouwde vuurtoren. Sinds januari 2005 is de toren niet meer door de kustwacht in gebruik, maar wel open voor publiek. De karakteristieke lichtbundels laten nog steeds hun stralen over het eiland schijnen. De vuurtoren-wachter zit niet hoog in de toren (camera's houden de kustlijn nu dag en nacht in de gaten) maar ontvangt bezoekers en vertelt boeiende verhalen over de kustwachtgeschiedenis.Informatie en boekingen:
te. 0519 - 542737

Sordragersmuseum
In het Cultuur-Historisch museum "Sorgdrager" wordt op een zeer uitgebreide wijze de Amelander cultuur in beeld gebracht.
Sinds 1963 is de "commandeurswoning", gebouwd in 1751 door schipper Pieter Cornelis Sorgdrager, in gebruik als museum. De naast het "Sorgdragershuuske" gelegen boerderij, een wisselexpositie en een prentenkabinet behoren ook tot het museum.

Landbouw/Jutters museum "Swartwoude"
Het museumcomplex bestaat uit twee gebouwen. Een gerestaureerde karakteristieke boerderij, van oorsprong uit eind 1700 en in 1899 in de tegenwoordige vorm gebouwd. Geheel in stijl ingericht, met het er naast gelegen nieuwe gebouw dat ingericht is als tentoonstellingsruimte. In dit gebouw worden een aantal aspecten van de Amelander landbouw, alsmede de verschillende nevenactiviteiten belicht. Ook wordt er in het bijzonder aandacht geschonken aan de Juttersactiviteiten. Het landbouw/juttersmuseum is een "levend museum", een boerderij van vroeger in "werking". Het boerenbedrijf wordt op authentieke wijze "Anno 1890-1900" uitgeoefend en in de stallen staat vee. U kunt het boerenleven van die tijd echt beleven en meemaken.

Het Natuurcentrum Ameland
Het Amelandcentrum in Nes is helemaal gewijd aan de uitbundige flora en fauna van het eiland en de Waddenzee. In de vaste expositie wordt de ontstaansgeschiedenis van het eiland getoond. Er is tevens een groot zeeaquarium met bijna 100.000 liter zeewater.

omhoog

 

 

Winkelwagen

Uw winkelwagen is leeg.