ja_mageia4

VOORWOORD (gedicht)
Ontelbaar vele stenen heeft dit veld gekend.
Voor God en mensen,
doelgericht en steen voor steen,
in rijen neergelegd en opgesteld,
door 't voorgeslacht,
al sedert meer dan duizend jaar geleen.
Werd steeds gezocht naar het geheim,
van 't menselijk bestaan, van zon en maan en sterren,
in het groots heelal?
Of was het, voor de laatste tocht der doden,
een rij van tekens naar het land,
dat 't levend mensdom nimmer kennen zal?

Toen, tijdens de opgravingen op het Strieper kerkhof, gevraagd werd om mijn medewerking bij de markering van hetgeen daar was gevonden, was de restauratie van een ander belangrijk kultuurbezit van Terschelling juist voltooid. Het was de kerk te Hoorn, eertijds gewijd aan Sint Johannis. Zij bewaarde een stuk geschiedenis, dat zoveel mogelijk in de gevonden oorspronkelijke vormen kon worden gekonserveerd. Maar, toen, waarschijnlijk rond de wisseling van 12e naar 13e eeuw in Hoorn de stenen kapel, als eerste vestiging op die plaats, werd gebouwd, was daar op het Strieper kerkhof, na een eeuwenlange ontwikkeling, al een tufstenen kerk verrezen. In een 13e eeuws "Proestienboic", een perkamenten cartularium van de proost van St. Jan te Utrecht, vinden wij haar toenmalige naam het eerst vermeld: "Ecclesia beati Martini". Eertijds was zij ongetwijfeld de moederkerk van het, eiland doch is in de 16e eeuw in onbruik geraakt en gesloopt. Haar schaarse resten verschaffen, dank zij de onderzoekingen, een belangrijk stuk informatie. Dat zo weinig materiaal van de vroegere vestigingen is overgebleven, is
jammer. Het gebouwde is verdwenen, zichtbaar voor ons bleef alleen het kerkhof met haar achtergebleven grafstenen, als een symbool van het heengaan van mensen en het vergaan der dingen. De archeoloog en zijn mensen mochten aan het werk, dank zij voorafgaande initiatieven en met goedkeuring van de eigenaren. Zij zochten, vonden, registreerden en duidden aan in welke vorm de heuvel diende te worden gerestaureerd. Dank zij de medewerking van de betrokken overheidsdiensten kon het werk worden uitgevoerd, ook het plan voor de markeringen van de kerkvormen, welke waren ontdekt. In gezamenlijk overleg is dit plan tot stand gekomen. Met bestendig materiaal is, op grond van de gevonden resten en sporen, de aanleg van de na elkaar ontstane gebouwen aangegeven. Met metselwerk van zwarte koperslakkeien de muren, op dezelfde hoogte uit het heuvelvlak komend als eertijds de oude muren. Met beton de palen ter plaatse van de in de bodem gevonden houten paalmerken der eerste houten godshuizen. De markeringen van de oudste delen rijzen het hoogst op, waardoor de ontwikkelingen ter plaatse afleesbaar zijn geworden. Deze verhogingen zijn zo beperkt mogelijk gehouden om het silhouet van de heuvel zo weinig mogelijk aan te tasten. Alleen de aanduiding van een stuk absismuur is, buiten de orde, hoger gemaakt. Een eigenzinnigheid van de architekt.

Het karakter van het Strieper kerkhof is nu veranderd. In het besef, dat de vestigingen voor de mensen in de tijd zelf waarin ze ontstonden, van grote waarde zijn geweest, hebben wij getracht met onze eigentijdse middelen iets hiervan aan te duiden. Aan de dodenakker van voor de restauratie is een onderdeel toegevoegd. Het is een teken van een belangrijk stuk Terschellinger kultuurbezit uit een bloeitijd van het eiland.
Ir. K. I. Ruige

Inhoud
VOORWOORD, Ir. K. I. Ruige 7
DE STAANDEN EN DE LIGGENDEN OP STRYP, S. J. van der Molen 11
STRYP DOOR DE EEUWEN HEEN, Jo Smit 19
VIJF KERKEN OP HET STRIEPER KERKHOF, G. Elzinga 33
"ER STAAN ER HONDERD, ER LIGGEN ER DUIZEND", J. A. Deodatus 51
NA WOORD. 71
VERANTWOORDING 72